Πώς εργαζόμαστε

Παράλληλα με τις παραδοσιακές δημοσιογραφικές μεθόδους, χρησιμοποιούμε μερικά από τα απλά εργαλεία επαλήθευσης ειδήσεων στο διαδίκτυο, κοινή λογική και πολύ προσοχή. Σκοπός μας είναι να περιγράφουμε με διαφάνεια τα βήματα που ακολουθούμε στη διαδικασία επαλήθευσης.

Αρχίζοντας από ένα συγκεκριμένο θέμα, ψάχνουμε να ερευνήσουμε και να  καταγράψουμε αμφισβητούμενες ιστορίες και ισχυρισμούς που ενδεχομένως τελικά να δημοσιευθούν στο ειδησεογραφικό μας δίκτυο.

Καταγραφή των πηγών

Ένας μεγάλος αριθμός ψευδών ειδήσεων περιλαμβάνει παλιές φωτογραφίες που δεν έχουν σχέση με τα συμφραζόμενα. Για να διερευνήσουμε την πηγή, αρχίζουμε χρησιμοποιώντας το εργαλείο της αντίστροφης αναζήτησης της φωτογραφίας, εισάγοντας την φωτογραφία σε μία ή περισσότερες διαδικτυακες μηχανές αναζήτησης για να δούμε αν έχει εμφανιστεί παλιότερα στο διαδίκτυο. Ενα δεξί κλικ στο εικονίδιο του Google Chrome παρουσιάζει την επιλογή «αναζήτηση εικόνων στο Google». Η μηχανή αναζήτησης ψάχνει εξονυχιστικά την βάση δεδομένων της για να βρει αν υπάρχουν παρόμοιες φωτογραφίες στο αρχείο της.

Χρησιμοποιούμε τακτικά και συστήνουμε το εργαλείο μας ‘Invid/We Verify extension’ (δείτε παρακάτω) που προσφέρει μια σειρά επιλογών μηχανών αναζήτησης όπως οι Google, Bing (Microsoft), Yandex (ρώσικη), TinEye (ψάχνοντας με εικόνες, όχι keywords) και Baidu (κινέζικη). Κάνετε ένα απλό κλικ στην φωτογραφία που διερευνάτε αφού εγκαταστήσετε το συγκεκριμένο “extension”.

H αντίστροφη αναζήτηση δεν δίνει πάντα αποτελέσματα, είτε επειδή η φωτογραφία δεν έχει ποτέ δημοσιευτεί στο ίντερνετ είτε επειδή δεν έχει ακόμα κατηγοριοποιηθεί. Μερικές φορές, οι μηχανές αντίστροφης αναζήτησης  μπορούν να μπερδευτούν  από  μια εικόνα που έχει αναστραφεί, όπως αυτή που βρήκαμε σε αυτή την ιστορία σχετικά με τον πρωθυπουργό του Καναδά, Justin Trudeau. Επομένως παρατηρούμε ακόμα και οπτικές ενδείξεις (όπως πινακίδες καταστημάτων, πινακίδες οδών, την αρχιτεκτονική, την βλάστηση, πινακίδες αυτοκινήτων) για να βρούμε την τοποθεσία ή την ημερομηνία μιας εικόνας.

Ερευνώντας ένα βίντεο στην Κρήτη, βρήκαμε την τοποθεσία όπου είχε γυριστεί μέσω του Google Maps αφού παρατηρήσαμε το σχήμα μιας παραλίας.

Οι φωτογραφίες ή τα βίντεο από μόνα τους δεν αποτελούν ποτέ απόδειξη ενός ισχυρισμού. Πρέπει επίσης να ελέγξουμε τη συνάφεια μιας φωτογραφίας με τις πληροφορίες που εμπεριέχει, όπως η ημερομηνία δημοσίευσής της και λεπτομέρειες σε αυτήν, όπως οι καιρικές συνθήκες.

Όταν ασχολούμαστε με ύποπτες φωτογραφίες, προσπαθούμε όσο μπορούμε να βρούμε τα πρωτότυπα αρχεία για να προσδιορίσουμε αν έχουν αλλοιωθεί. 

Αναζητώντας την προέλευση μιας δήλωσης ή ενός αποσπάσματος

Μια απλή αντιγραφή και επικόλληση παραγράφου ενός κειμένου σε μια μηχανή αναζήτησης μπορεί συχνά να βρει εάν έχει ήδη κυκλοφορήσει στο διαδίκτυο και να εντοπίσει την πηγή. Οι δηλώσεις που σχετίζονται με πολιτικούς προέρχονται συχνά από σατιρικούς ιστότοπους.

Αν ένα σχόλιο αποδίδεται σε ένα πρόσωπο, ψάχνουμε μια αξιόπιστη πηγή  (ηχητικό ντοκουμέντο, βίντεο, επίσημη απομαγνητοφώνηση) και εξετάζουμε τους λογαριασμούς του προσώπου για περαιτέρω επαλήθευση. Μπορεί επίσης να επικοινωνήσουμε κατευθείαν με το άτομο στο οποίο αποδίδεται. Όταν ασχολούμαστε με ποσοτικά δεδομένα, εξετάζουμε την πρωτότυπη μελέτη και μεθοδολογία. 

Ερευνώντας τα βίντεο

Το εργαλείο INVID/We Verify Chrome extension, που αναπτύχθηκε σε συνεργασία με το AFP, μας επιτρέπει να κόψουμε ένα βίντεο σε πολλά τμήματα (thumbnails), χρησιμοποιώντας τη καρτέλα "Keyframes". Στη συνέχεια το εργαλείο αυτό πραγματοποιεί πολλές αντίστροφες αναζητήσεις σε παρόμοιες εικόνες.

Αν υποψιάζεστε ότι μια εικόνα έχει αντιστραφεί, είναι μεγάλη βοήθεια η χρησιμοποίηση του extension που σας επιτρέπει να την αντιστρέψετε. (Μεταβείτε στο "Μεγεθυντικός φακός" --> Εισαγάγετε την εικόνα σας --> "Περισσότερα φίλτρα" --> "Αναστροφή" --> "Εφαρμογή"). 

Διασταύρωση πληροφοριών

Αν μια φωτογραφία ή μια πληροφορία που κυκλοφορεί στο ίντερνετ  φαίνεται αμφίβολη, ειδικά αν δεν αναφέρει την πηγή, ένα από τα πρώτα αντανακλαστικά είναι να εξετάσουμε τα σχόλια που έχουν γίνει. Μερικά από αυτά τα σχόλια μπορεί να περιέχουν αντιφατικές πληροφορίες ή να θέτουν ζητήματα για την εγκυρότητα της δημοσίευσης. 

Αν αναφέρεται ένα πρόσωπο ή μια οργάνωση, μπορούμε να επικοινωνήσουμε για να πληροφορηθούμε την εκδοχή τους για τα γεγονότα. Αν μια αμφισβητούμενη δημοσίευση βασίζεται σε φωτογραφία ή βίντεο, θα αναζητήσουμε άλλες εικόνες από το ίδιο συμβάν για να τις συγκρίνουμε. Επιδιώκουμε επίσης να επικοινωνήσουμε με τον δημιουργό της φωτογραφίας και, όπου είναι δυνατόν, να τον εντοπίσουμε και να αναφέρουμε τι είπε.

Επικοινωνία με τις σωστές πηγές

Ασχολούμαστε τακτικά με θέματα, τα οποία δεν γνωρίζουμε καλά από πριν. Σε αυτές τις περιπτώσεις, συνεργαζόμαστε με δημοσιογράφους του AFP που έχουν εμπειρία στο συγκεκριμένο θέμα, στην περιοχή ή στη γλώσσα. Συνεργαζόμαστε στενά με την παγκόσμια ομάδα fact-check τoυ AFP.

Όχι μόνο ίντερνετ

Για μερικά fact-checks, το ίντερνετ και το τηλέφωνο δεν επαρκούν. Μερικές φορές - όπως γενικά στη δημοσιογραφία - χρειάζεται να πάμε στο πεδίο.

Τον Ιούλιο του 2018 ζητήσαμε από ένα δημοσιογράφο του AFP στο Κουβέιτ να ελέγξει ένα βίντεο που είχε γίνει viral. Σε πολλές δημοσιεύσεις υπήρχε ο ισχυρισμός ότι αυτό το βίντεο έδειχνε έναν Σαουδάραβα να επιτίθεται σε ένα άτομο που ήταν στην υποδοχή ενός νοσοκομείου στο Λονδίνο. Αλλά η έγκαιρη έρευνα στο διαδίκτυο μας οδήγησε σε διαφορετική κατεύθυνση: η επίθεση φέρεται να συνέβη σε κτηνιατρική κλινική στο Κουβέιτ.

Ο δημοσιογράφος μας επισκέφτηκε την κλινική που ταυτοποιήσαμε στο ίντερνετ και επιβεβαίωσε ότι βρίσκεται στην ίδια τοποθεσία. Επίσης μιλήσαμε με τον κτηνίατρο στον οποίο έγινε η επίθεση. Εδώ είναι το βίντεο.

Φύλαξη αρχείων, κειμένων

Χρησιμοποιούμε εργαλεία αρχειοθέτησης στο διαδίκτυο, όπως το Wayback Machine ή Perma CC για να αποφεύγουμε τα πολλά κλικ στις ψευδείς ειδήσεις και για να διατηρούμε ένα αρχείο σε περίπτωση που μια ανάρτηση αλλάξει αργότερα ή εξαφανιστεί.

Ένας πεπειραμένος δημοσιογράφος ξαναδιαβάζει το άρθρο πριν δημοσιευτεί στο διαδίκτυο.

Πολιτική διορθώσεων

Εάν κάνουμε κάποιο ειδησεογραφικό λάθος θα το διορθώσουμε και θα το επισημάνουμε στο αρχικό κείμενο. Αυτό θα αναγράφεται καθαρά ως «ΔΙΟΡΘΩΣΗ» στο τέλος του άρθρου, με την ημερομηνία της τροποποίησης και μια επεξήγηση. Εάν το λάθος είναι σημαντικό, θα κατεβάσουμε το άρθρο και θα αφήσουμε μια επεξήγηση στη θέση του. Διευκρινήσεις ή ανανεώσεις θα αναφέρονται στο τέλος του άρθρου.

Το εργαλείο Claim Review

Το AFP χρησιμοποιεί το εργαλείο Claim Review στα fact-checking άρθρα του. Αυτό περιλαμβάνει πληροφορίες όπως ο ισχυρισμός που εξετάζεται, ποιος έκανε τον ισχυρισμό και ποια ήταν η ετυμηγορία. Επιτρέπει σε μηχανές αναζήτησης, όπως η Google και η Bing, να παρουσιάζουν εύκολα fact checks ως απόκριση σε συγκεκριμένους ισχυρισμούς. 

Το πρόγραμμα του Facebook

To AFP αποτελεί μέρος του προγράμματος Third-Party Fact-Checking του Facebook. Θεωρούμε τις ιστορίες που επισημαίνονται στο Facebook μέρος του υλικού που διερευνούμε.

Οι fact-checking διαδικασίες του AFP δέχονται απευθείας υποστήριξη μέσω του προγράμματος του Facebook. Περιεχόμενο που έχει βαθμολογηθεί ως «ψευδές» υποβαθμίζεται στην ροή ειδήσεων ώστε να το βλέπουν λιγότεροι άνθρωποι. Το περιεχόμενο ωστόσο δεν διαγράφεται λόγω της βαθμολογίας.

Ζητήστε μια διόρθωση ή αμφισβητήστε μια βαθμολογία

Το AFP μπορεί να εξετάσει το ενδεχόμενο να αφαιρέσει τη βαθμολογία του σε μια κοινοποίηση στο Facebook εάν ο δημιουργός του περιεχομένου δείξει καθαρά πως έχει διορθωθεί. Όπως αναφέρει το Facebook, ο χρήστης θα πρέπει να επικοινωνήσει με τους fact checkers του AFP απευθείας για να αμφισβητήσει μια βαθμολογία σε κάποιο fact check που έχει γραφτεί από το AFP.

Η αρχική κοινοποίηση δεν θα πρέπει να διαγραφεί καθώς αυτό θα καταστήσει αδύνατο να πραγματοποιηθεί η διόρθωση.